Sau giải phóng miền Nam, ngay từ 1975-1976, không hiểu thông tin bị lộ thế nào mà Sâm Ngọc Linh được dân khai thác ồ ạt, mang xuống Đắc Tô, Kon Tum...bán đổi lấy lương thực.  Khi đó, do chưa có bằng chứng khoa học đầy đủ như bây giờ và do khó khăn thời bao cấp, không đủ tiền mua hết cho dân nên hàng chục tấn Sâm đổ bỏ thối trên đường phố một cách uổng phí.

Thời kỳ 1990, Sâm bị khai thác cạn kiệt do giá ngày một gia tăng, rừng bị chặt phá, đào bới lấy vàng, môi trường sinh thái của Sâm bị phá huỷ...Tiến sĩ Trần Chí Liêm, Thứ trưởng Bộ y tế trong bài phát biểu tại Hội nghị chuyên đề về Nhân Sâm tại Tam Kỳ, Quảng Nam ngày 9/5/2003 đã nói: “...vào những năm 1990, cây Sâm Ngọc Linh bị đe doạ tuyệt chủng..”. 

May thay ! UBND tỉnh Quảng Nam và Kon Tum đã sớm có chính sách cứng rắn để bảo vệ rừng.  Mặt khác, Trung tâm giống Nhân sâm ở xã Trà Linh, huyện Trà Mi bắt đầu phát triển.  Các cách nhân giống từ chồi mầm và từ hạt đựơc đồng thời nghiên cứu, ứng dụng.  Số cây giống từ 3 tuổi đến 7 tuổi ờ Quảng Nam và Kon Tum lên tới 600.000 cây, nhiều năm ra hoa và cho hạt giống.  Hàng năm, số cây con thu đựơc tới hàng chục ngàn cây, cung cấp cho trồng trọt, mở rộng vùng Sâm. Sinh thái ở các vùng Sâm mọc tự nhiên được giữ vững và phục hồi.  Sâm hoang dại mọc trở lại và người dân thấy lợi đã tự phát trồng.  Chỉ biết rằng, hàng ngày, khoảng hàng chục kg Sâm hoang dại vẫn bị khai thác vụng trộm để mang xuống thị trấn Đắc Tô.  Ngày 5 / 5 / 2003, khi đến thị trấn Đắc Tô, tôi đã gặp 3 củ Sâm hoang dại 30-40 năm tuổi có trọng lượng tới 1.050g.  3 củ Sâm này hiện đang được giữ làm mẫu giới thiệu tại Công ty Bảo Linh, Đà Nẵng.

Nếu theo qui định một loài thực vật có từ 100.000 cá thể trở lên thì không gọi là có nguy cơ tuyệt chủng thì Sâm Ngọc Linh đã thoát hiểm!.

Hiện tại, nhân dân 2 tỉnh Kon Tum và Quảng Nam trên núi Ngọc Linh đã có thói quen trồng tự nhiên Nhân sâm.  Có gia đình bên Kon Tum trồng được hàng ngàn cây. Với những đề án thiết thực của 2 tỉnh Kon Tum và Quảng Nam, được sự chỉ đạo của Bộ Y tế, sự cộng tác của các Viện, Trường đại học, nhất là một khi có sự quan tâm thích đáng của Chính phủ thì chắc một ngày gần đây, Sâm Ngọc Linh sẽ “trình làng” trước bàn dân thiên hạ với các sản phẩm thương mại đẹp mắt và phẩm chất tuyệt hảo.

Lúc đó, các thế hệ những nhà khoa học từng chinh phục Nhân Sâm trên núi Ngọc Linh sẽ tự hào đội trên đầu mình vòng nguyệt quế vinh quang.

Hà Nội ngày 13/5/2003.

 

Ds. Đào Kim Long_CTQ số 04